അ
മ്മയുടെ നൂറാം പിറന്നാള് അഥവാ കലയും വിപ്ലവവും സമന്വയിച്ച ഒരു നൂറ്റാണ്ട്. വിശ്വസിനിമയുടെ ചരിത്രവഴികളില് വിപ്ലവത്തിന്റെയും മാനവികതയുടെയും കരുത്തുറ്റ "അമ്മ' (ങീവേലൃ) പിറവികൊണ്ടിട്ട് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് തികയുകയാണ്. മാക്സിം ഗോര്ക്കിയുടെ വിഖ്യാത നോവലിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 1926ല് പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ നിശബ്ദചിത്രം കേവലം ഒരു െപ്രാപ്പഗണ്ട സിനിമയല്ല; മറിച്ച് ചലച്ചിത്ര സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെയും (എശഹാ ഠവലീൃ്യ) ദാര്ശനികമായ മഌഷ്യാവസ്ഥയുടെയും ഉജ്ജ്വലമായ ആവിഷ്കാരമാണ്. ഒരു നൂറ്റാണ്ടിഌ ശേഷവും ഈ ചിത്രം ചര്ച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത് അതിലെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരത്തിന്റെ കരുത്തും മഌഷ്യാത്മാവിന്റെ വിപ്ലവാത്മകമായ പരിവര്ത്തനവും കൊണ്ടാണ്. നിര്മ്മാണ പശ്ചാത്തലവും സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിയലിസവും 1905ലെ പരാജയപ്പെട്ട റഷ്യന് വിപ്ലവത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഈ ചിത്രം വികസിക്കുന്നത്. ചെയ്ത ഈ ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ "വിപ്ലവ സിനിമ സുരേഷ് ബാബു "മദര്' (1926) ഒരു നൂറ്റാണ്ടിന്റെ സ്മരണയില് "മദര്' (1926) ഒരു നൂറ്റാണ്ടിന്റെ സ്മരണയില്
ത്രയങ്ങളില്' (ഞല്ീഹൗശേീിമൃ്യ ഠൃശഹീഴ്യ) ആദ്യത്തേതാണ്. സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ രൂപീകരണ കാലഘട്ടത്തില് ഉടലെടുത്ത "സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിയലിസം' (ടീരശമഹശെേ ഞലമഹശൊ) എന്ന കലാരൂപത്തിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണമായി ഈ ചിത്രം വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഒരു സാധാരണ സ്ത്രീയില് വിപ്ലവബോധം എങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു എന്ന ഗോര്ക്കിയുടെ പ്രമേയത്തെ പുഡോവ്കിന് ദൃശ്യഭാഷയിലേക്ക് വിവര്ത്തനം ചെയ്തപ്പോള് അത് സിനിമയുടെ വ്യാകരണത്തെത്തന്നെ മാറ്റിയെഴുതി. യാഥാര്ത്ഥ്യത്തെ അതിന്റെ വിപ്ലവാത്മകമായ വികാസത്തില് ചിത്രീകരിക്കുക എന്ന സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിയലിസ്റ്റ് തത്വം ഇവിടെ അക്ഷരാര്ത്ഥത്തില് പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. വ്യക്തിപരമായ ദുഃഖങ്ങളില് നിന്ന് സാമൂഹികമായ ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കുള്ള അമ്മയുടെ വളര്ച്ച ചരിത്രപരമായ അനിവാര്യതയായാണ് സിനിമ വരച്ചുകാട്ടുന്നത്. ദാര്ശനികമായ അന്തര്ധാരകള്: പരിവര്ത്തനത്തിന്റെ തത്വചിന്ത ചിത്രത്തിലെ ക്രേμകഥാപാത്രമായ പെലഗെയ നിലോവ്ന
(അമ്മ) കേവലം ഒരു വ്യക്തിയല്ല, മറിച്ച് മാറ്റത്തിന് വിധേയമാകുന്ന മഌഷ്യാത്മാവിന്റെ പ്രതീകമാണ്. 1905 ലെ റഷ്യയിലെ ഒരു ദരിദ്ര തൊഴിലാളി കുടുംബത്തിലാണ് കഥ നടക്കുന്നത്. മദ്യപാനിയും ക്രൂരഌമായ ഭര്ത്താവ് വ്ലാസോവിന്റെ മര്ദ്ദനങ്ങള് നിശബ്ദമായി ഏറ്റുവാങ്ങിയിരുന്ന ഒരു സാധാരണ സ്ത്രീയായിരുന്നു പെലഗെയ. എന്നാല് അവളുടെ മകന് പാവെല് റഷ്യന് സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരെ രഹസ്യമായി വിപ്ലവപ്രവര്ത്തനങ്ങളില് ഏര്പ്പെടുന്നു. വീട്ടിലെ തറയോടിനടിയില് അവന് ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച തോക്കുകള് പെലഗെയ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവള്ക്കതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യം മനസ്സിലാകുന്നില്ല. ഒരു വശത്ത് പാരമ്പര്യത്തിന്റെ കെട്ടുപാടുകളില് കുടുങ്ങിയ അച്ഛന് വ്ലാസോവ് പണത്തിന് വേണ്ടി വിപ്ലവത്തെ അടിച്ചമര്ത്താന് ശ്രമിക്കുന്നവരോടൊപ്പം ചേരുമ്പോള്, മറുവശത്ത് പാവെല് പുതിയൊരു ലോകത്തിനായി പോരാടുന്നു. ഈ രണ്ട് ധ്രുവങ്ങള്ക്കിടയിലുള്ള സംഘര്ഷമാണ് പെലഗെയയുടെ ജീവിതത്തെ മാറ്റിമറിക്കുന്നത്. ഭയത്തില് നിന്ന് നിര്ഭയത്വത്തിലേക്കുള്ള ഈ യാത്ര ദാര്ശനികമായി വളരെ ആഴമുള്ളതാണ്. തന്റെ മകനെ രക്ഷിക്കാനായി വിപ്ലവകാരികള് ഒളിപ്പിച്ച തോക്കുകള് അവള് പോലീസിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നുണ്ട്. സത്യം പറഞ്ഞാല് തന്റെ മകന് മോചിതനാകുമെന്ന് അവള് നിഷ്കളങ്കമായി വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. എന്നാല് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ചതിയും കോടതിയിലെ അഴിമതിയും തിരിച്ചറിഞ്ഞതോടെയാണ് അവള് വിപ്ലവത്തിന്റെ പാതയിലേക്ക് വരുന്നത്. തന്റെ മകന് ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതോടെ അവള് അവന്റെ പതാക ഏറ്റെടുക്കുന്നു. ഇവിടെ വിപ്ലവം എന്നത് കേവലം രാഷ്ട്രീയമായ അട്ടിമറിയല്ല, മറിച്ച് അറിവില്ലായ്മയില് നിന്ന് ബോധത്തിലേക്കുള്ള (ജീഹശശേരമഹ ഞമറശരമഹശമെശേീി) പരിവര്ത്തനമാണ്. ഒരു പാവം വീട്ടമ്മയില് നിന്ന് വിപ്ലവത്തിന്റെ പതാകവാഹകയിലേക്കുള്ള അവളുടെ വളര്ച്ച അനീതിക്കെതിരായ മഌഷ്യാത്മാവിന്റെ ഉയിര്ത്തെഴുന്നേല്പിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ചലച്ചിത്ര സിദ്ധാന്തവും മോണ്ടാഷും: ദൃശ്യങ്ങളുടെ മാന്ത്രികത മൊണ്ടാഷ് (ങീിമേഴല) എന്നാല് ലളിതമായി പറഞ്ഞാല് 'കൂട്ടിച്ചേര്ക്കല്' എന്നാണ്. ഒരു സിനിമയില് നമ്മള് കാണുന്ന ഓരോ ചെറിയ ദൃശ്യങ്ങളെയും (ടവീേെ) ഒരു പ്രത്യേക ക്രമത്തില് കോര്ത്തിണക്കി ഒരു കഥയോ ആശയമോ ഉണ്ടാക്കുന്ന വിദ്യയാണിത്. ഇത് എങ്ങനെയാണ് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നതെന്ന് ഒരു ചെറിയ ഉദാഹരണത്തിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം: ആദ്യം നമ്മള് ഒരാള് വിശന്നിരിക്കുന്ന ഒരു ദൃശ്യം കാണിക്കുന്നു. തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒരു പ്ലേറ്റ് ഭക്ഷണത്തിന്റെ ദൃശ്യം കൂടി കാണിച്ചാല്, "അയാള്ക്ക് വിശക്കുന്നു, ഭക്ഷണം കഴിക്കാന് പോകുന്നു' എന്ന അര്ത്ഥം കാണികള്ക്ക് തനിയെ കിട്ടും. എന്നാല് ഭക്ഷണത്തിന് പകരം ഒരു കടുവയുടെ ദൃശ്യമാണ് കാണിക്കുന്നതെങ്കിലോ? "അയാള് പേടിച്ചിരിക്കുകയാണ്' എന്നാകും അര്ത്ഥം മാറുന്നത്. ഇങ്ങനെ ദൃശ്യങ്ങള് മാറ്റുന്നതിലൂടെ കഥയും വികാരവും മാറ്റുന്നതിനെയാണ് മോണ്ടാഷ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. മൊണ്ടാഷിനെ ലോകസിനിമയ്ക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തിയതില് പുഡോവ്കിന്റെ പങ്ക് നിസ്തുലമാണ്. സെര്ജി െഎസന്സ്റ്റീന് മോണ്ടാഷിനെ രണ്ട് ദൃശ്യങ്ങള് തമ്മില് കൂട്ടിമുട്ടുമ്പോള് ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു പുതിയ ചിന്തയായി കണ്ടപ്പോള്, പുഡോവ്കിന് അതിനെ ദൃശ്യങ്ങള് തമ്മിലുള്ള "സുഗമമായ ബന്ധമായി' (ജെ്യരവീഹീഴശരമഹ ഇീിശേിൗശേ്യ) വികസിപ്പിച്ചു. ഒരു വലിയ പാലം പണിയാന് ഓരോ കല്ലും കൃത്യമായി അടുക്കിവെക്കുന്നത് പോലെ, സിനിമയുടെ കഥ തടസ്സമില്ലാതെ മുന്നോട്ട് പോകാന് ഓരോ ദൃശ്യവും അടുത്ത ദൃശ്യവുമായി ചേര്ന്ന് നില്ക്കണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചത്. ചിത്രത്തിലെ ചില സുപ്രധാന സങ്കേതങ്ങള് താഴെ പറയുന്നവയാണ്: 1. പ്ലാസ്റ്റിക് സിന്തസിസ് (ജഹമെശേര ട്യിവേലശെെ): അഭിനേതാക്കളുടെ മുഖത്തെ അഭിനയം കൊണ്ട് മാത്രം കാര്യം പറയുന്നതിന് പകരം, വ്യത്യസ്ത ദൃശ്യങ്ങള് കൂട്ടിയിണക്കി അര്ത്ഥമുണ്ടാക്കുന്ന രീതിയാണിത്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു കുട്ടിയുടെ ചിരിക്കൊപ്പം ഒരു മിഠായിയുടെ ദൃശ്യം ചേര്ത്തുവെച്ചാല് ആ കുട്ടി എന്തിനാണ് ചിരിക്കുന്നത് എന്ന് വാക്കുകള് ഇല്ലാതെ തന്നെ നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം. 2. പ്രകൃതി രൂപങ്ങള് (ചമേൗൃല അിമഹീഴശലെ): മഌഷ്യരുടെ പോരാട്ടത്തെ പ്രകൃതിയിലെ മാറ്റങ്ങളുമായി ഉപമിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. ഉദാഹരണത്തിന്, വിപ്ലവകാരികളുടെ മുന്നേറ്റത്തെ പുഴയിലെ മഞ്ഞുപാളികള് ഉരുകി കുത്തിയൊഴുകുന്നതിനോടാണ് അദ്ദേഹം ഉപമിച്ചത്. പഴയ നിയമങ്ങള് തകര്ന്ന് പുതിയൊരു കാലം (വസന്തം) വരുന്നതിനെയാണ് ഈ ദൃശ്യങ്ങള്
സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. 3. ക്ലോസപ്പ് ജക്സ്റ്റാ പൊസിഷന് (ഇഹീലൌു ഖൗഃമേുീശെശേീി): വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങളുള്ള മുഖചിത്രങ്ങള് അടുത്തടുത്തായി കാണിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. കോടതിയിലെ ഗൗരവക്കാരായ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ദൃശ്യത്തിനൊപ്പം ജയിലിലെ മകന്റെ പുഞ്ചിരി ചേര്ത്തുവെച്ചതിലൂടെ അവരുടെ മനോഭാവങ്ങള് തമ്മിലുള്ള മാറ്റം കാണികള്ക്ക് വേഗത്തില് മനസ്സിലാക്കാന് കഴിഞ്ഞു. പ്രതീകാത്മകതയും പരിസമാപ്തിയും സിനിമയുടെ ക്ലൈമാക്സ് രംഗങ്ങള് അത്യന്തം വൈകാരികവും ദൃശ്യപരമായി കരുത്തുറ്റതുമാണ്. ജയിലില് നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാഌള്ള വിപ്ലവകാരികളുടെ ശ്രമത്തിനിടയില് മഞ്ഞുപാളികള് നിറഞ്ഞ പുഴ കടന്നെത്തുന്ന പാവെലിനെ അമ്മ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നു. എന്നാല് ആ സന്തോഷനിമിഷം അധികം നീണ്ടുനില്ക്കുന്നില്ല. കുതിച്ചു വരുന്ന അശ്വാരൂഢരായ പട്ടാളക്കാരുടെ വെടിയേറ്റ് പാവെല് അമ്മയുടെ കൈകളിലേക്ക് മരിച്ചുവീഴുന്നു. തന്റെ ഏക മകന്റെ ചേതനയറ്റ ശരീരം കണ്ട പെലഗെയ, ആ ദുഃഖത്തെ വിപ്ലവത്തിന്റെ ശക്തിയായി മാറ്റുന്നു. നിലത്തുവീണുകിടന്ന ചുവന്ന പതാക അവള് നെഞ്ചോടടക്കി ഉയര്ത്തുന്നു. തന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കി കുതിച്ചു വരുന്ന അശ്വസേനയെ അവള് ഒട്ടും ഭയമില്ലാതെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു. വിപ്ലവത്തിന്റെ അനശ്വര പ്രതീകമായി അവള് കുതിരക്കുളമ്പുകള്ക്കിടയില് രക്തസാക്ഷിത്വം വരിക്കുമ്പോഴും ആ പതാക ആകാശത്തേക്ക് ഉയര്ന്നുതന്നെ നില്ക്കുന്നു. തുടര്ന്ന് വരുന്ന ദൃശ്യങ്ങള് പഴയ കാലഘട്ടത്തിന്റെ തകര്ച്ചയും പുതിയൊരു സോഷ്യലിസ്റ്റ് മാറ്റത്തിന്റെ വിജയവും സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഫാക്ടറികളുടെയും െക്രംലിന് ഗോപുരങ്ങളുടെയും മുകളില് ആ പതാക വിജയശ്രീലാളിതമായി പാറുന്നതാണ് കാണിക്കുന്നത്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ മരണം വിപ്ലവത്തിന്റെ അവസാനമല്ല, മറിച്ച് വലിയൊരു ആശയത്തിന്റെ തുടര്ച്ചയാണെന്ന് ഈ ദൃശ്യങ്ങള് നമ്മോട് സംവദിക്കുന്നു. ഉപസംഹാരം നൂറ് വര്ഷങ്ങള്ക്കിപ്പുറവും "മദര്' എന്ന ചിത്രം പ്രസക്തമായിരിക്കുന്നത് അത് ഉയര്ത്തുന്ന സാര്വലൗകികവും മാനവികവുമായ ചോദ്യങ്ങള് കൊണ്ടാണ്. സിനിമ എന്നത് കേവലം വിനോദമല്ല, മറിച്ച് മഌഷ്യന്റെ ആന്തരികമായ മാറ്റത്തെയും സാമൂഹിക നീതിയെയും അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന ഗൗരവമേറിയ കലാരൂപമാണെന്ന് പുഡോവ്കിന് ഇതിലൂടെ തെളിയിച്ചു. സമകാലിക ലോകത്ത്, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്യ്രത്തിഌമേല് ഭരണകൂടങ്ങള് നിയന്ത്രണം ഏര്പ്പെടുത്തുമ്പോഴും അനീതിക്കെതിരെ സാധാരണ മഌഷ്യര് നടത്തുന്ന ചെറുത്തുനില്പ്പുകള്ക്കും ഈ ചിത്രം ഒരു വലിയ പ്രചോദനമാണ്. നിസ്സഹായരായ മഌഷ്യരില് നിന്ന് വിപ്ലവകാരികള് ജനിക്കുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് "അമ്മ' കാണിച്ചുതരുന്നു. ഡിജിറ്റല് യുഗത്തിലെ വേഗമേറിയ എഡിറ്റിംഗ് രീതികള്ക്ക് അടിസ്ഥാനശിലയായ മോണ്ടാഷ് വിദ്യകളുടെ തുടക്കം ഈ ചിത്രത്തില് നിന്നാണ് എന്നത് ഇതിന്റെ സാങ്കേതിക പ്രസക്തി വര്ദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങള്ക്കും അപ്പുറം, ഒരു അമ്മയുടെ നിരുപാധികമായ സ്നേഹം എങ്ങനെ ലോകത്തെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന വിപ്ലവമായി പരിണമിക്കുന്നു എന്ന ദര്ശനം ഏതൊരു കാലഘട്ടത്തിലും 'മദര്' എന്ന ക്ലാസ്സിക്കിനെ സജീവമാക്കി നിര്ത്തുന്നു. ദൃശ്യങ്ങള് കൊണ്ട് രചിക്കപ്പെട്ട ഈ വിപ്ലവ കവിത ലോകസിനിമയുടെ നെറുകയില് ഇന്നും ജ്വലിച്ചുനില്ക്കുന്നു.